Advt.

Advt.

Friday, April 18, 2014

राणी निर्भयाचे संघर्षमय जीवन


 (मागील प्रकरणावरून पुढे चालू)

‘इंटरेस्टिंग स्टोरी... मला तर वाटत होते की माझ्या डोळ्यासमोरच सगळ्या घटना घडत आहेत……. पण आख्ख्या स्टोरीत तू तुझे नाव नाही सांगितलेस .. नुसते मी, मी करत होतीस...'

'त्यावेळी माझे नाव निर्भया होते'

' निर्भया देवी, मग पुढे काय झाले?’ मी विचारले.

दिशाने तिच्या पहिल्या जन्मातील उरलेली गोष्ट सांगायला सुरवात केली....

‘ठरल्याप्रमाणे माझे लग्न शक्तीसिंहासी झाले. हे लग्न झाल्यावर लगेच महाराजा सोमेश्वर गादीवरून पायउतार झाले. शक्तीसिंहाचा राज्याभिषेक करण्यात आला.

त्या राज्यात शैवांची लोकसंख्या सर्वात जास्त होती. त्या खालोखाल वैष्णवांची आणि जैनांची संख्या होती. राजा शैव, राणी जैन या गोष्टीची प्रजेत वेगवेगळ्या प्रकारे चर्चा झाली. शैव समाजाला याचे कांही विशेष वाटले नाही. जैन समाजात अनेकांना या गोष्टीचा आनंद झाला, तर कांही जणांना ते खटकले देखील. पण वैष्णव समाजाला हे फारच खटकले. शैव राजा, जैन राणी ही गोष्ट वैष्णव धर्माला धोकादायकच असे वैष्णवांच्या धुरिणांना वाटू लागले. 

ठरल्याप्रमाणे राज्याचा धर्मविषयक विभाग माझ्या देखरेखीखाली आला. कोणताही भेदभाव न करता मी धार्मिक तंटे सोडवू लागले, धर्मादाय करू लागले. पण वैष्णवांना वाटे की मी शैवांना आणि जैनांना झुकते माप देत असते.

एका मंदिरावरून जैन आणि वैष्णव यांच्यात तंटा होता. तो माझ्याकडे आला. जैनांची बाजू योग्य होती असे स्पष्ट दिसत होते. पण मी जर तसा न्याय दिला असता तर मी जैनांची बाजू घेते असा अर्थ वैष्णवांनी घेतला असता. म्हणून मी ते प्रकरण महाराजा शक्तीसिंह यांच्याकडे पाठवले व त्यांनीच त्याचा निवाडा करावा असे सुचवले. महाराजा शक्तीसिंह यांनी जैनांच्या बाजूने निकाल दिला. वैष्णवांना आता वाटू लागले की महाराजा शक्ती सिंह जैनांची बाजू घेतात, कारण त्यांची राणी जैन आहे.

वैष्णवांनी मग आपल्या हस्तकांमार्फत शैव समाजात अशा अफवा सोडायला सुरवात केली की महाराजा शक्ती सिंह जैन धर्माच्या बाजूने झुकले आहेत, आणि लवकरच ते शैव धर्म सोडून जैन धर्म स्वीकारणार आहेत. अनेक शैवांना ते खरेही वाटले. शैवांचे धुरीण खरे काय आहे ते जाणून होते.

एकदा महाराजा शक्ती सिंह शैवांचे एक महान गुरू महासिद्ध यांना भेटायला गेले होते. त्यावेळी महासिद्ध यांनी महाराजा शक्ती सिंहास असे सुचवले की जैन गुरु आचार्य सुमंत भद्र हे गेली बरीच वर्षे आपल्या राज्यात आलेले नाहीत, त्यांना या वर्षी आपल्या राजधानीत चातुर्मास करण्यासाठी आमंत्रित करावे. महाराजा शक्ती सिंह यांना ही गोष्ट योग्य वाटली. शेजारच्या एका राज्यात विहार करीत असलेल्या आचार्य सुमंत भद्र यांना ते स्वत: जावून भेटले, आणि त्यांना आपल्या राज्यात चातुर्मासासाठी येण्याचे आमंत्रण दिले. आचार्यश्रींनी ते स्वीकारले देखील.

ही बातमी राज्यात सर्वांना कळाली. या बातमीमुळे वैष्णवांचे धुरीण हादरले. त्यांची पक्की खात्री झाली की  महाराजा शक्ती सिंह जैन झाले आहेत. त्यामुळेच त्यांनी सुमंत भद्र यांना आपल्या राज्यात येण्याचे आमंत्रण दिले आहे. जर आचार्य सुमंत भद्र या राज्यात खरोखरच आले तर जैन धर्माची प्रभावान होऊन वैष्णवांचे आणखीन खच्चीकरण होणार होते.

पुढे आचार्य सुमंत भद्र यांचे राज्यात आगमन झाले. त्यांच्या स्वागताला स्वत: महाराजा शक्ती सिंह, शैव गुरू महासिद्ध, इतर अनेक शैव धर्मगुरू, राज्याचे महामंत्री, मी हजर होतो. आम्ही कांही वैष्णव धर्मगुरूंना पण आमंत्रण दिले होते, पण तिकडून कोणी आले नाही.

आचार्य सुमंत भद्र यांचा चातुर्मास सुरू झाला. त्यांची प्रवचने ऐकायला समाजातील सर्व थरातील लोक मोठ्या संख्येने येवू लागले. अनेक विद्वान त्यांच्याशी चर्चा करायला येवू लागले.

एके दिवशी शैव गुरू महासिद्ध यांनी  वैष्णवांचे एक प्रसिद्ध धर्मगुरू आणि विद्वान रामाचार्य यांना निरोप पाठवला की तुम्ही व आचार्य सुमंत भद्र यांच्यात जाहीर शास्त्रार्थ व्हावा अशी माझी इच्छा आहे. आपला होकार कळवावा. रामाचार्य यांना हा निरोप मिळताच त्यांचे धाबे दणाणले. असा शास्त्रार्थ झाला तर सुमंतभद्रांच्या पुढे आपण टिकू शकणार नाही हे रामाचार्यांना पक्के माहीत होते.  आपला पराभव तर होणारच, पण त्यामुळे राज्यातील वैष्णव धर्माचे महत्व आणखी कमी होणार ही गोष्ट ते जाणून होते. महासिद्ध यांना आपला होकार तर कळवायचा, पण कांहीही करून हा शास्त्रार्थ होवू द्यायचा नाही असे रामाचार्य यांनी ठरवले.

एके रात्री पहाटेच्या सुमारास मला एक विचित्र स्वप्न पडले. भर दुपारी डोक्यावर तळपणारा तेजस्वी सूर्य वेगाने पश्चिमेकडे जावू लागला आणि कांही क्षणातच त्याचा अस्त झाला. त्यानंतर अंधार झाला आणि आकाशातील एक तेजस्वी तारा निखळून पडला. हे कांहीतरी भयसूचक आहे याची मला जाणीव झाली, पण या स्वप्नाचा नेमका अर्थ मला त्यावेळी कळला नाही.

दुस-या दिवशी आचार्य समंत भद्र यांचे प्रवचन संपल्यावर एका तरुणाने त्यांच्यापुढे साष्टांग दंडवत घातला. तो उठून उभा राहिला तेंव्हा त्याच्या हातात एक तळपता सुरा होता. कुणाला कांही कळायच्या आत त्या तरुणाने आचार्यांच्या छाती व पोटावर सपासप वार केले. आचार्य जागेवरच गतप्राण झाले. तो तरूण पळून जाण्याच्या तयारीत होता, पण त्याला लगेच पकडण्यात आले. त्याचे कपाळ आणि दंड यावरील भस्म यावरून तो शैव होता असे दिसत होते. एका शैव तरुणाने जैन आचार्य सुमंत भद्र यांची हत्या केले ही बातमी सगळीकडे वा-यासारखी पसरली. राजधानीत शैव आणि जैन यांच्यात दंगली सुरू झाल्या. दोन्हीकडच्या हजारो लोकांची कत्तल झाली. दंगलीचे हे लोन राज्यभर पसरले. कित्येक लोक राज्य सोडून निघून जावू लागले.

त्या तरुणाच्या चौकशीत लवकरच असे उघडकीला आले की तो शैव नव्हता, तर शैव तरुणाच्या वेशात आलेला एक कट्टर वैष्णव तरूण होता. आचार्य सुमंत भद्र यांची हत्या करण्याची जबाबदारी त्याच्यावर खुद्द रामाचार्य यांनी सोपवली होती. हे सत्य उघडकीला आल्यावर महाराजा शक्तीसिंह भयंकर चिडले. रामाचार्य आणि इतर अनेक वैष्णव धुरिणांना पकडून तुरुंगात टाकण्यात आले. वैष्णवांच्या हालचालींवर, अधिकारांवर अनेक बंधने लादण्यात आली. जनतेलाही सत्य कळून चुकले होते. आता शैव आणि जैन एकत्र आले आणि आणि त्यांनी आपला मोर्चा वैष्णवांच्याकडे वळवला. वैष्णवांची घरे जाळली गेली, कित्येकांना हाकलून देण्यात आले. महाराजा शक्ती सिंह यांनी परिस्थिती आटोक्यात आणण्यासाठी खूप प्रयत्न केले, पण राज्यात महिनाभर अशांतताच होती.

एके दिवशी सकाळी-सकाळी महाराजा शक्ती सिंह राज्यातील एका दंगलग्रस्त गावाची पहाणी करण्यासाठी गेले असता त्यांच्या अंगरक्षकांनीच त्यांची हत्या केली. ही धक्कादायक बातमी माझ्यापर्यंत येते ना येते तोपर्यंत एका हेराने मला येवून सांगितले की सेनापती राघव याने राजधानीतील महत्वाची ठिकाणे ताब्यात घेतली आहेत, अटक केलेल्या वैष्णवांना तुरुंगातून सोडून देण्यात आले आहे आणि शैव गुरू महासिद्ध यांना तुरुंगात डांबण्यात आले आहे. आता काय करायला पाहिजे याचा विचार करत असतानाच आणखी एक बातमी आली की सेनापती राघव आपल्या सैन्यासह राजवाड्यावर चाल करून येत आहे. हे सगळे हेर माझे अत्यंत विश्वासू होते. मी त्यांना कांही सूचना दिल्या. मग कांही निवडक साथीदारांसह मी गुप्त भुयारी मार्गाने तेथून निघून गेले.  

त्याच दिवशी संध्याकाळची वेळ. ज्या भुयारी मार्गाने मी बाहेर गेले होते, त्याच भुयारी मार्गाने 50 विश्वासू सैनिकांसह राजवाड्यात शिरले. सेनापती राघव सिंहासनावर बसला होता. कोणाला कांही कळायच्या आत माझ्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणाने त्याच्या छातीचा वेध घेतला. जोरात ओरडत तो खाली कोसळला. त्याचे बाकीचे लोक, सैनिक सैरावरा पळू लागले. माझ्या सैनिकांनी त्यांची धरपकड सुरू केली.

सेनापती राघव मेल्याची बातमी त्याच्याशी एकनिष्ठ असलेल्या राजावाड्यांबाहेरील सैनिकांमध्ये पसरली. ते हतबल झाले. त्या हजारो सैनिकांनी माझ्या मूठभर सैनिकांपुढे शरणागती पत्करली. तोपर्यंत राज्याशी एकनिष्ठ असणा-या फौजाही राजधानीत पोहचल्या होत्या. सकाळी सुरू झालेले सेनापतीचे बंड अवघ्या दहा तासांमध्ये आम्ही मोडून काढले.

गुरू महासिद्ध यांना तुरुंगातून सन्मानाने मुक्त करण्याचा व रामाचार्य आणि इतर वैष्णव गुरुंचाशोध घेण्याचा आदेश मी दिला. पुढे असे कळले की रामाचार्य आपल्या अनुयायांसह राज्य सोडून पळून चालले असताना एका जंगलात विषारी साप चावून मेले.

शक्ती सिंहाशी माझे लग्न झाल्यावर केवळ एकच वर्षात या सगळ्या भयानक घटना घडल्या. या विषयी मला कांही प्रश्न पडले होते म्हणून मी शैव गुरू महासिद्ध यांना भेटायला गेले.

‘मी या राज्यात आल्यापासून अनेक वाईट घटना घडल्या. राज्याचे प्रचंड नुकसान झाले. हजारो लोक मेले, परागंदा झाले. माझा पायगुण कांही चांगला नाही असे मला वाटते. महाराज शक्ती सिंह सुरवातीला मला फारसे आवडले नव्हते. त्यांच्याशी लग्न करण्यात माझे वेगळेच हेतू होते. लग्नानंतर माझा वेळ धर्मकारणात आणि शक्ती सिंहाचा वेळ राज्य कारभारात गेला. आम्हाला एकमेकांना जाणून घेण्यासही सवड मिळाली नाही. राज्यात जे कांही वाईट घडले त्याला मीच जबाबदार आहे असे मला वाटते. मला माझ्या वागण्याचा पश्चाताप होतोय.  मला प्रायश्चित घ्यायचे आहे’.

‘हे बघ पोरी, यात तुझा फारसा दोष नाही. तुझे हेतू वेगळे असले तरी ते वाईट नव्हते. आणि राज्यात जे कांही हत्याकांड घडले त्याला तू जबाबदार नसून मी जबाबदार आहे’.

‘तुम्ही?’ मी आश्चर्याने विचारले, ‘ते कसे काय?’

‘आपल्या राज्यातील वैष्णव मला पहिल्यापासून सलत होते. त्यांचा काटा काढण्यासाठी काय करता येईल याचा मी विचार करत होतो. त्यातूनच मला एक योजना सुचली. मग मी महाराजा शक्ती सिंह यांना आचार्य सुमंतभद्र यांना राज्यात यायचे निमंत्रण देण्याचा सल्ला दिला. वैष्णव रामाचार्य यांच्यावर दडपण आणणे हा माझा पहिला हेतू होता. पुढे रामाचार्य आणि सुमंतभद्र यांच्यात शास्त्रार्थ घडवून आणायची माझी योजना होती. असा शास्त्रार्थ झाला तर रामाचार्य हरणार याची मला पक्की खात्री होती. त्यामुळे रामाचार्यांचे आणि वैष्णवांचे महत्व कमी होणार होते. पण झाले भलतेच. हे कारस्थान माझ्या आणि शैवांच्या अंगलट आले. आचार्य सुमंतभद्र आणि शक्ती सिंह यांची हत्या झाली. हजारो लोक मेले, बेघर झाले. खरे म्हणजे मलाच आता प्रायश्चित घ्यावे लागेल. तुझे जे वैयक्तिक नुकसान झाले ते तर कशानेही भरून येवू शकत नाही. तरी पण पोरी शक्य झाले मला माफ कर’

हे ऐकून काय बोलावे ते मला कळेना. मनात प्रचंड संताप खदखदत होता. थोडा वेळ मौन राहून मी म्हणाले, ‘महाराज, मी तुम्हाला माफ केले काय आणि नाही केले काय, त्याने काय फरक पडणार? माझा तुमच्यावर राग नाही. तुमचे कर्म तुमच्याबरोबर. तुम्ही जे केले त्याच्यामागे तुमचा वैयक्तिक स्वार्थ कांहीच नव्हता. तुमच्यावर राग काढून मी आणखी कर्मबंध करून घेणार नाही. मला या सगळ्यातून बाहेर पडायचे आहे. आता वाटते की मी या सगळ्या धार्मिक फंदात न पडता फक्त राणी म्हणून जगले असते तर बरे झाले असते.’

त्यानंतर माझे बरेच दिवस बेचैनीत गेले. एके दिवशी अचानक बातमी आली की गुरू महासिद्ध यांनी मठातल्या विहिरीत उडी टाकून आत्महत्या केली. ते अशा प्रकारे प्रायश्चित घेतील असे मला स्वप्नातही वाटले नव्हते.

या सगळ्या घटना डोके फिरवणा-या होत्या. पुढे आपल्याला आणखी काय काय पहायला लागणार कुणास ठाऊक असे मला वाटू लागले. माणसाला जर त्याच्या जन्मात दु:खच बघायला लागणार असेल तर त्या जन्माचा उपयोग काय? आपणही आपले जीवन संपवावे काय?  आत्महत्या करायची? पण माझा धर्म तर आत्महत्येला परवानगी देत नाही. मग काय करायचे?

एके रात्री माझ्या स्वप्नात गूढ आवाजातील संदेश आला. ‘ही तुझी शेवटची रात्र आहे. आता तुला पुन्हा जन्म घ्यायचा आहे. महाराजा शक्ती सिंह ज्या रुपात ज्या कोणत्या ठिकाणी जन्माला आले असतील, तेथे त्यांना गाठायचे आहे. मग तुम्हाला एक प्रेममय जीवन जगायचे आहे......’

त्यानंतर थोड्याच वेळात कसलाही त्रास न होता झोपेतच माझ्या आत्म्याने तो देह सोडून दिला.

पुढे चालू...




आधीचे भाग:
 

Email Form

इमेलने मराठी कथा, लेख, ईबुक्स, ऑफर्स मिळवा. त्यासाठी खालील फॉर्म भरा आणि सबमिट करा.

* indicates required

View previous campaigns.

मोस्ट पॉप्युलर कथा